Molino de la Albolafia – De watermolen van Córdoba

Als we aan watermolens denken, denken we vaak aan de toepassingen om graan te malen, olie te slaan en enkele andere toepassingen. Wat wij in het verleden in het westen niet of zelden deden, is het inzetten van watermolens voor watermanagement. In de Arabische wereld werd dit wel veel toegepast, waar Molino de la Albolafia in Córdoba een mooi voorbeeld van is.

Aan de rechteroever van de Guadalquivir, waar het water rustig langs de eeuwenoude fundamenten van Córdoba stroomt, staat een van de meest iconische symbolen van de stad: de Molino de la Albolafia. Dit middeleeuwse waterrad, ook wel bekend als de Noria de la Albolafia, vormt een schitterend decorstuk in de buurt van de beroemde Romeinse brug en het indrukwekkende Alcázar de los Reyes Cristianos. Hoewel het rad tegenwoordig een rustpunt vormt in het stadsbeeld, vertelt het een levendig verhaal over innovatie, koninklijke irritaties en de rijke culturele smeltkroes van Andalusië.

De oorsprong van dit vernuftige bouwwerk ligt diep in de geschiedenis van het islamitische Spanje. Het rad werd al in de 9e eeuw gebouwd onder het bewind van Abd al-Rahman II met een heel praktisch doel: het water uit de rivier omhoog stuwen naar het nabijgelegen paleis van de Emir. Het rad was voorzien van waarschijnlijk aardewerken bakken, die het water omhoog brachten en in het aquaduct storten dat richting het palijs liep. De naam Albolafia danken we vermoedelijk aan de architect Abu l-Afiya, die het rad in de 12e eeuw met zorg restaureerde. Het is een naam met een prachtige bijbetekenis, want in het Arabisch staat het woord symbool voor geluk en een goede gezondheid.

Toch was niet iedereen altijd even gecharmeerd van het mechanische wonder. Een van de beroemdste anekdotes over de molen stamt uit het jaar 1492. Koningin Isabella I van Castilië verbleef destijds in het Alcázar en ondervond daar de schaduwzijde van de middeleeuwse techniek. Het constante gepiep en geknars van het draaiende rad hield de koningin nachtenlang uit haar slaap. Haar oplossing was even resoluut als koninklijk: ze gaf opdracht om het rad te laten ontmantelen, zodat zij eindelijk van haar welverdiende rust kon genieten. Je zou deze anekdote kunnen beschouwen als variant op het verhaal “De princes op de erwt”, daar de koninklijke vertrekken op afstand en achter de stadsmuren lagen.

Ondanks deze tijdelijke verdwijning bleef de Albolafia onlosmakelijk verbonden met de identiteit van de stad. Al sinds de 14e eeuw prijkt de beeltenis van het waterrad op het officiële stadswapen van Córdoba, als eerbetoon aan het industriële erfgoed van de vele molens die vroeger de rivieroever beheersten. Wat bezoekers vandaag de dag bewonderen is weliswaar een replica van het rad, maar wel een die met uiterste precisie is vervaardigd. Nadat het rad in de jaren ’60 werd hersteld en later door een brand werd verwoest, is het in de jaren ’90 volledig in ere hersteld volgens het historische model.

Tegenwoordig maakt de molen deel uit van de Sotos de la Albolafia, een beschermd natuurgebied midden in de stad. Deze groene oase in de rivier is een toevluchtsoord voor talloze vogelsoorten, waaronder statige reigers en aalscholvers die tussen het riet hun weg vinden. Hoewel je de molen niet van binnen kunt bezoeken, biedt een wandeling over de Romeinse kade of de Puente Romano een onvergetelijk uitzicht. Vooral tijdens de zonsondergang, wanneer de warme kleuren van de lucht over de houten constructie vallen, begrijp je direct waarom dit een van de meest gefotografeerde plekken van Córdoba is.

Fotografie: Jan Gröneveld – Watermolenaar Vereniging ‘Hoksebargse Mölln’